Przymusowa wspólnota

Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM
Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM

W XV wieku zamieszkiwane przez Żydów dzielnice otaczano murami. Nie były one jednak całkowicie zamknięte i nie stanowiły etapu eksterminacji pośredniej, której najważniejszym elementem była izolacja. Adolf Hitler podczas II wojny światowej, nawiązując do średniowiecza, wyodrębnił w różnych miastach dzielnice żydowskie. Getta stały się przymusową wspólnotą dla milionów ludzi. Było to związane z długo już planowanym ludobójstwem.

W 1938 roku obergruppenführer SA Julius Streicher napisał na łamach niemieckiego tygodnika politycznego „Der Stürmer”: „Żydzi muszą być wytępieni, muszą być zniszczeni wraz z korzeniami.”. Jednym z głównych celów Hitlera było właśnie „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej”. 21 września 1939 roku, oberguppenführer SS Reinhard Heydrich sprecyzował w swojej instrukcji plany dotyczące Żydów: należało ich skoncentrować w większych miastach, przez które przebiegają linie kolejowe i odizolować od ludności aryjskiej poprzez umieszczenie w gettach.

imagesWszystkie osoby, które trafiły do getta były okradane z oszczędności i wszelkich pamiątek. Ci, którzy ukrywali pieniądze starali się wykupić wolność. Mogli sobie pozwolić na kupowanie jedzenia oraz ubrań. Działał tzw. „mały szmugiel”. Zajmowały się nim często dzieci, które przekradały się na aryjską stronę z pieniędzmi i kosztownościami. „Wielki szmugiel” prowadzony był przez osoby kolaborujące z oprawcami. Przekupieni strażnicy przymykali oko, kiedy za mury getta transportowano wory z jedzeniem, czy lekarstwami. Takie sytuacje zdarzały się jednak sporadycznie. Getto to głównie głód, chłód i choroby.

Na terenie okupowanej Polski, getta istniały w takich miejscowościach, jak: Bełchatów, Będzin, Błonie, Kluczbork, Kraków, Lublin, Lwów, Nowiny Brdowskie, Piaseczno, Piotrków, Radom, Tarnów, Warszawa, Andrychów, Białystok, Bielsk Podlaski, Chrzanów, Częstochowa, Falenica, Kutno, Kielce, Turek, Międzyrzec Podlaski, Otwock, Poznań, Rzeszów, Sosnowiec, Sławków, Wasilków, „Litzmannstadt Ghetto” – Łódź oraz Włocławek. Wszystkie te getta służyły do eksterminacji ludności. Było to utrzymywane w ścisłej tajemnicy. Wiosną i latem 1942 roku Niemcy przystąpili do całkowitej likwidacji gett, poprzez mordowanie mieszkańców na miejscu lub wywożąc ich do obozów zagłady. Wywożenie ludzi działało oczywiście pod pozorem przesiedlenia. Był to jeden z elementów propagandy – oszukiwanie ludzi idących na śmierć.

gżW getcie częstym zjawiskiem była tzw. „pozorna swoboda”. Miało być to miejsce odcięte od aryjskiej strony miasta, mimo to jednak istniała w nim łączność telefoniczna. Paradoksem był również początkowy komfort psychiczny, jaki odczuwali nowi mieszkańcy getta. Nie można tu było paść ofiarą szmalcownika, a niemieckich oprawców na terenie getta było mniej, niż po aryjskiej stronie. Władze nie reagowały na działalność konspiracyjną Żydów, uważając że ich los i tak już jest przesądzony. Mieszkańcy getta mogli podejmować działalność kulturalną, która była poddawana cenzurze, a imprezy kulturalne miały na celu oderwanie od szarej rzeczywistości. W getcie warszawskim np. organizowano przedstawienia teatralne, występy teatru kukiełkowego oraz koncerty. Wszelkie te namiastki wolności miały uśpić czujność Żydów i dać im złudną nadzieję na ocalenie.

Ostatnio magazyn „Life” opublikował na swoich łamach zdjęcia z getta w Kutnie.

Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM
Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM

Zostały one wykonane przez osobistego fotografa Adolfa Hitlera – Hugo Jägera. Wiedząc, jakie warunki panowały w gettach domyślamy się, że zdjęcia te zostały wykonane w celach propagandowych. Jednak wywołały one wielkie emocje wśród odbiorców.

16 września 1939 roku wojska niemieckie wkroczyły do Kutna. Bombardowano pociągi, dworce kolejowe oraz budynki mieszkalne, na terenie całego powiatu. W grudniu tego samego roku zaczęto wysiedlać kutnian, aby tereny zdobyte stały się „czysto niemieckie”. Każdy mógł zabrać 50 kg bagażu. Dodatkowo Polacy 200 zł, a Żydzi 50 zł. Wysiedleniom towarzyszyły użycie broni palnej, gwałty, bicia, morderstwa. 15 czerwca 1940 roku naziści utworzyli w Kutnie getto. Nastąpiła wówczas akcja przesiedlenia 8 tysięcy Żydów na teren ogrodzony drutem kolczastym, na którym znajdowała się fabryka i pięć budynków mieszkalnych. Do Kutna przybył Hugo Jäger, aby zrobić kilkanaście kolorowych zdjęć z kutnowskiego getta, dla magazynu „Life”.

Warunki sanitarne, jakie panowały w getcie były tragiczne. Na tysiące ludzi przypadały trzy ubikacje i jedno ujęcie wody. Zaczęły się szerzyć epidemie tyfusu. Na zdjęciu zrobionym przez Jägera widzimy pranie schnące na sznurkach. Mało tego, rzeczy które tam wiszą są w idealnym stanie.

Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM
Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM

Przedział żywności nie starczał na wykarmienie tak dużej ilości osób. Ponadto jedyne jedzenie, jakie było dostępne w getcie to chleb i niewielka ilość ziemniaków. Produkty te przekraczały w dodatku i to kilkakrotnie ceny, które obowiązywały po aryjskiej stronie miasta.  Ludzie umierali z głodu, a na zdjęciu poniżej widzimy w tle stos warzyw, m.in.: marchew, kapustę.

Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM
Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM

Kobiety żydowskiego pochodzenia nie mogły się stroić. Nawet, gdyby mogły, nie miałyby w co. Wszelkie futra i biżuterie były sprzedawane w celu uzyskania pieniędzy na jedzenie. Zdjęcie wykonane przez fotografa przedstawia trzy uśmiechnięte kobiety, wystrojone w ciepłe, zimowe płaszcze. Jedna z nich ma nawet broszkę, która wpięta jest w obowiązkową wówczas gwiazdę Dawida. Zimy w getcie były okrutne, a ludzie nie posiadali ciepłych butów i kurtek. Wielu z nich umierało z zimna lub popełniało samobójstwa.

Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM
Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM
Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM
Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM

Likwidację getta w Kutnie rozpoczęto 19 marca 1942 roku. Najpierw na terenie getta zamordowano starszyznę żydowską. Następnie dokonano alfabetycznej selekcji pozostałych mieszkańców. Ci, którzy pozostali przy życiu byli wywożeni do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem. Tam zostawali mordowani. Nawet dzieci bezwzględnie pozbawiano życia. W ostatnią podróż nie mogli zabierać bagaży, a za przejazd musieli płacić 12 – 20 marek.

Po likwidacji getta na jego teren sprowadzono Żydów z „Litzmannstadt Ghetto”, którzy segregowali pozostawione mienie i sprzątali teren.

Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM
Fot. Hugo Jaeger. Time & Life Pictures/Getty Images/FPM
The following two tabs change content below.
Katarzyna Leszczyńska

Katarzyna Leszczyńska

W Coś Nowego: tańczę, śpiewam, recytuję. Po prostu Kasia.